CultuurCoupé… in de trein naar het noorden

Door Anja Mast

Muziek en poëzie in treincoupé

Stavoren - Groningen

,,Het project is ontstaan toen een vluchteling uit Amsterdam naar het Groninger museum wilde’’, vertelt Bouke Hartman (22) van De Vrolijkheid. ,,Hij kwam toen op het idee om in de trein kunstwerken te maken en te verkopen aan passagiers om zo zijn kaartje te betalen.’’ ,,Zo werkt het openbaar vervoer in Nederland natuurlijk niet’’, vertelt schilder en illustrator Senad Alic (47) uit voormalig Joegoslavië.

Maar de basis voor deze dag was gelegd. ,,We verkopen niks; we doen onze gedichten en tekeningen cadeau aan de reizigers’’, voegt hij toe. De stichting wil jonge vluchtelingen afleiding bieden van het vaak onzekere verblijf in verschillende asielzoekerscentra. ,,Sommige kinderen zijn tijdens hun verblijf in Nederland al acht keer verhuisd, steeds naar een ander asielzoekerscentrum. Je ziet ze tijdens zo’n project steeds meer hun eigen talent ontwikkelen en zelfvertrouwen krijgen in wat ze doen’’, vertelt Alic. De jongeren worden begeleid door kunstenaars die zelf vaak ook een achtergrond als vluchteling hebben.

Theatermaker Leonid Vlassov, uit Rusland, woont nu al vijftien jaar in Nederland. Vandaag vertelt hij reizigers aan de hand van een collectie Russische en Nederlandse nieuwjaarskaarten een verhaal van vroeger. Hoe dat gaat? Vlassov legt uit: ,,Ik maak er een spelletje van, net als een cabaretier met zijn publiek. Ik laat mensen een kaart kiezen. Deze bijvoorbeeld, met Lenin.’’ De kaarten zijn in de loop der jaren allemaal door familieleden toegestuurd. ,,Sommige zijn al veertig jaar oud’’, vertelt hij. Station Groningen is de eindbestemming van de trein. De Picasso’s in de dop vertrekken vanaf hier naar het Groninger Museum, waar hun werk zal worden beoordeeld door kunstexperts.

Foto:Charlotte Marres

CultuurCoupé… in de trein door Gelderland

Door Eric van der Vegt

Kunstenaar Dragan Despotovic laat een tekenblokje zien. Met potlood legt hij reizigers vast. Sommige zijn half af. "Die mensen stapten te snel uit", zegt hij verontschuldigend. Het idee om kunst te maken in het openbaar vervoer komt van Dragan. Hij wilde met de trein vanuit Amsterdam naar het Groninger Museum, maar had geen geld. Om zijn reis te kunnen bekostigen wilde Dragan reizigers tekenen. "We hebben hem toen verteld dat dat niet zo'n goed idee is", zegt Ellen Jäger lachend. "Maar het idee voor deze dag was wel geboren."

De kunstenaars zijn aangesloten bij De Vrolijkheid. Zij willen jonge vluchtelingen in en buiten asielzoekerscentra hun talenten laten ontdekken en afleiding geven. "De meeste vluchtelingen heb ik zien opgroeien", zegt Senad Alic uit Servië. "Ik ben begin jaren negentig in Nederland gekomen en heb veel AZC’s van binnen gezien. Zo leer je heel veel mensen kennen. Nu zoek ik als kunstenaar de AZC's op om met jonge vluchtelingen te tekenen en schilderen. Het doet mij goed om ze te zien, ze zijn een soort familie voor mij. Sommige kinderen heb ik zien opgroeien."

In Arnhem stapt het gezelschap uit. Achter de groep vertrekt 'hun' trein naar Winterswijk. Slechts een paar vergeten ballonnen aan de ramen herinneren nog aan een dag CultuurCoupé.

Foto: Marc Pluim

CultuurCoupé… in een garnalenkotter

Zaterdag 27 oktober. Uitgelaten en voldaan stapte het vrolijke gezelschap zaterdagavond van de Texelse veerboot. Zeventien man sterk. Lachen, zingen, grapjes maken. Het was een onvergetelijke dag vol mooie momenten en verrassende ontmoetingen. Passagiers zijn getrakteerd op verhalen, tekeningen en op krachtige prachtige Russische liederen. De zee, de avontuurlijke trip met de garnalenkotter, zeehonden op de zandplaten, cognac tegen de ergste kou, de Russische Troika en het verlangen naar een ver thuis in een warm dorpsrestaurant. We hebben een dag volkomen geleefd!

Ali, sinds de boottocht ‘Ali Garnali’ voelde zich helemaal thuis op Texel. Hij kwam moeiteloos met mensen in gesprek, vertelde verhaaltjes, maakte grapjes en lachte de overtuigende lach van een man die het publiek in zijn zak heeft.

“Ik ben even helemaal de weg kwijt”, zei Anna (20 jaar Azerbaidzjan) deze week. “Mijn ouders en ik hebben jaren in Amsterdam gewoond en zijn net overgeplaatst naar een AZC in de provincie. Voor hoe lang en wat er met ons gaat gebeuren? En vallen wij onder de pardonregeling?” Anna weet het niet. Veel van haar vriendinnen vallen onder de pardonregeling, krijgen nu een huis en zijn gestart met studies. Tijdens de rondreis op Texel bloeide Anna op. Met een natuurlijke vanzelfsprekendheid voerde zij gesprekken met reizigers. ’s Avonds in het dorpsrestaurant zat ze met gloeiende wangen en tranen in de ogen van het lachen te dollen met de anderen. Voor het moment was het even helemaal goed en was Anna helemaal dat sterke meisje zoals we haar kennen.

Foto's: Rob Valkenburg

CultuurCoupé… in een Tuk-tuk

Zaterdag 13 oktober. Zon, met m'n gezicht in de zon op de pont naar de overkant van het IJ. Een man met een hoed vraagt of ik wil gaan zitten in de Tuk-tuk... Naar de expositie vraag hij... Ik knik maar ja. Een jongen uit Afrika stelt zich voor als Ali en komt naast me zitten en vertelt een verhaal... over een boom en een huis en een neef en een familie... en Afrika... en ik snap er niets van. Hij zingt daarna prachtig voor me. Mooie mensen kijken om naar de Tuk-tuk, waar het mooie zingen uit komt. Ik stap uit op een prachtige plek. Een meisje met een rode hoofddoek op tekent de schepen, dit havengebied, ruw, met houtskool en bruine strepen. Bijzonder. Zo'n echt Nederlands havengebied. Zo treffend getekend onder een rode burka.

Een aardige mevrouw vraagt of ik het leuk vindt als ze iets vertelt over Burkas en vrouwen uit Afghanistan. Het beeld klopt niet zegt ze. Wat u leest in de kranten. Ik ben zelf ook Afghaans. Er zijn 68 vrouwen in het parlement in Afghanistan; gestudeerde vrouwen, sterke vrouwen.
Dan loop ik naar een ander plekje waar ik bonte T-shirts met de lach van de Vrolijkheid zie. Ik krijg thee, een man schildert vleermuizen voor een jongetje dat aandachtig kijkt. Een gesprekje... nee, ze zijn niet gemeen... weet je hoe ze weten waar ze moeten vliegen... het jongetje weet ook heel veel. Ik loop naar het begin van de expositie... Show your Hope en daar hangt op een bus een schilderij van de Ali die ik ontmoette in de Tuk-tuk. Een schilderij over Afrika, met teksten over oorlog en geweld en toch ook met sterke vrolijke mensen. Een schilderij over Nederland en de asielprocedure. De kleuren zijn fletser...

Foto: Charlotte Marres